gezondNU

Waar gaat de recente onrust over?

Onderzoekers van de Harvard Universiteit kweekten in het laboratorium kankercellen en ontdekten dat tumorverwekkende cellen die zo goed als dood waren, in leven werden gehouden door de aanwezigheid van een kunstmatige vorm van vitamine E, een antioxidant. Ze gebruikten de antioxidanten als brandstof. Op de webiste van Nature stond dat die ontdekking een 'gevoelige klap was' voor de reputatie van antioxidanten. Die opmerking werkte als olie op de motor van allerlei media; antioxidanten waren ineens 'nergens voor nodig',  'schadelijk', 'geldklopperij' en  zelfs 'dodelijk'.

Wat zijn antioxidanten ook al weer?

Antioxidanten zijn stoffen die in voeding zitten. Ze ruimen schadelijke stoffen op (de zogenaamde vrije radicalen) die in het lichaam ontstaan. Stoffen met een antioxidante werking zijn bijvoorbeeld de provitamine bètacaroteen en vitamine C en E. Antioxidanten zijn dus een natuurlijke stof. Van origine zitten veel antioxidanten in groente, fruit, noten, rode wijn en groene thee.

En wat doen vrije radicalen?

Vrije radicalen ontstaan in het lichaam door het inademen van zuurstof, het verbranden van voedsel en zonlicht op de huid. Deze vrije radicalen kunnen dna-schade en ziektes veroorzaken.

Beschermen antioxidanten ons tegen ziekte?

Diverse wetenschappers menen dat vrije radicalen bij tientallen ziektes een grote rol spelen, van kanker en hartaandoeningen tot alzheimer en parkinson. Ook blijkt uit allerlei onderzoek dat antioxidanten in groente en fruit beschermend werken tegen die vrije radicalen.

Werkt een supplement met antioxidanten tegen vrije radicalen?

Veel onderzoek toont dat suppletie met antioxidanten een remmende invloed heeft op aandoeningen en ziektes. Een willekeurig voorbeeld; een supplement met hooggedoseerde vitamine C helpt als bescherming bij mensen die verontreinigde lucht inademen (onderzoek dat is uigevoerd door universiteit in Zweden).

Er zijn echter óók wetenschappelijke onderzoeken die concluderen dat suppletie geen bescherming biedt - maar juist versterkend werkt bij ziekte. Een veel aangehaald onderzoek in de recente discussie is er een uit Finland. Hierin kreeg de groep rokers die extra bètacaroteen slikte, meer longkanker dan de groep die geen supplement slikte.

Hoe waardevol is het recente Harvard-onderzoek?

Waardevol, het toont dat antioxidanten niet per se een wondermiddel zijn. Maar het is goed te beseffen dat er een aantal losse eindjes aan het onderzoek zitten: 

- Het onderzoek is uitgevoerd bij gekweekte kankercellen in een laboratorium. Die reageren anders dan echte kankercellen in een 'echt' mens.

- De vitamine E waarmee het onderzoek is gedaan, was een kunstmatige van vitamine E afgeleide wateroplosbare stof. Dus niet de vitamine E zoals we die normaal binnenkrijgen;  normaal is vitamine E een in vet-oplosbare stof. De vitamine E  uit het onderzoek werkt mogelijk anders dan vitamine E die in vetoplosbaar is. 

- Oordeel over andere antioxidanten zoals vitamine C, bètacaroteen, selenium, ontbreekt.

Reactie Hans van Montfort, arts en gezondNU-deskundige:

“Dit is een bekende discussie. Er zijn een aantal gezichtspunten:

1. Het onderzoek waarop de discussie wordt gebaseerd, betreft een in-vitro studie op een tweetal cellijnen van borstkanker, waarop twee combinaties zijn getest. Hoewel de uitkomsten van de studie natuurlijk wel de wenkbrauwen doen fronsen is er nog geen bewijs dat dit ook voor mensen geldt. Datzelfde geldt voor alle middelen die in cellijnen getest worden.

Als bijvoorbeeld een middel in de celproef een antikankerwerking heeft, wil dat nog niet zeggen dat dit ook in de praktijk geldt voor patiënten. Er zou dus hierna een dubbelblind gerandomiseerde studie moeten plaatsvinden volgens de huidige wetenschappelijke richtlijnen.

2. Alles is een kwestie van balans. Dat houdt in dat zowel een tekort als een teveel aan voedingsmiddelen onjuist is. Als we het onderzoek lezen van prof. Jos Schols lijdt een groot deel van de Nederlanders aan ondervoeding. Hiermee wordt met name de kwalitatieve ondervoeding bedoelt (in tegenstelling tot de vaak calorische overvoeding). Het moge duidelijk zijn dat hier een grote taak ligt bij de overheid om ziekte te voorkomen.

Voor een aantal voedingsmiddelen kan gesteld worden dat een overmaat uitgescheiden wordt (zoals vitamine C). Van een aantal anderen weten we dat dit niet het geval is en dat overmaat schaadt, zoals bijvoorbeeld van de vitamine A.”

Tot slot:

gezondNU zal de komende maanden deze discussie scherp blijven volgen. Lezers van de nieuwsbrief van gezondNU en bezoekers van www.gezondnu.nl worden dus automatisch over dit dossier bijgepraat.