'Patiënten niet serieus genomen', kopt de Volkskrant naar aanleiding van een studie van onderzoeksinstituut Nivel. Zelfs van de patiënten die een klacht indienen en gelijk krijgen, voelt meer dan de helft zich niet serieus genomen. Slechts een derde gelooft dat dezelfde missers niet meer zullen voorkomen.
Ik vrees dat de sceptici gelijk hebben, heel erg gelijk. Binnen ziekenhuizen heerst een achterlijke cultuur van haantjes die niet met elkaar communiceren en bij fouten wordt collectief de andere kant op gekeken. De zorg is ziek, heel erg ziek.
Wat hebben het Scheperziekenhuis in Emmen, het Westfries Gasthuis in Hoorn en het Medisch Spectrum Twente in Enschede met elkaar gemeen? Voor iemand die een beetje het nieuws volgt, is deze vraag niet zo moeilijk te beantwoorden. Deze ziekenhuizen beheersten de afgelopen maanden de journaals op tv en de voorpagina's van kranten. Door onzorgvuldig handelen en niet ingrijpen zijn er dodelijke slachtoffers te betreuren.
"Hand boven het hoofd"
Nu maak ik het iets moeilijker. Wat is de overeenkomst tussen de ziekenhuizen in Enschede en Hoorn? Bij beide kwesties zijn 's lands grootste bestrijders van kwakzalverij direct betrokken! Het gaat om Herre Kingma (oud-inspecteur generaal voor de gezondheidszorg, tegenwoordig voorzitter raad van bestuur Medisch Spectrum Twente) en Cees Renckens (gynaecoloog Westfries Gasthuis in Hoorn en voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij).
Beide mannen dragen grote oogkleppen en hebben er hun levensdoel van gemaakt om alternatief werkende therapeuten en artsen met wortel en al uit roeien. Met een bangmakend fanatisme en bijna schuimbekkend, wordt alles dat alternatief is opgejaagd en richting de brandstapel gedirigeerd. De tentakels van de kwakzalver-jagers zijn diep doorgedrongen in gevestigde instituten en organisaties.
Opmerkelijk genoeg zijn beide old boys zeer mild gestemd als het om misstanden in het eigen ziekenhuis gaat. Renckens schreef een sussend rapport over zijn eigen afdeling in het Westfries Gasthuis. Een rapport van een buitenstaander, de Utrechtse hoogleraar Gerard Visser, velde echter een vernietigend oordeel.
Zo mogelijk nog bonter maakte Herre Kingma het. Met droge ogen zei hij voor draaiende tv-camera's: "We komen nu eenmaal uit een cultuur waarbij we elkaar de hand boven het hoofd houden." Ik herhaal de zin nog maar eens. "We komen nu eenmaal uit een cultuur waarbij we elkaar de hand boven het hoofd houden." Uitgesproken door de oud-inspecteur generaal voor de gezondheidszorg. Komt de zin nog een keer: "We komen nu eenmaal uit een cultuur waarbij we elkaar de hand boven het hoofd houden." Uitgesproken door de man die met een botte bijl alles dat naar alternatieve geneeswijzen neigde kort en klein sloeg.
Vermijdbare en verwijtbare doden
Mannen als Kingma en Renckens zijn er de oorzaak van dat de (ziekenhuis)zorg zo ziek is dat er vermijdbare en verwijtbare doden vallen. Radioloog R. van Dijk schrijft in het artsenblad Medisch Contact dat de dood en verderf zaaiende specialist uit Enschede honderden gelijksoortige collega's heeft! Variërend van een enkele in een klein ziekenhuis tot wel tien in een groot ziekenhuis.
Wat al die gevallen gemeen hebben, is dat directe collega's weten van de misdragingen. Collega's grijpen niet in, directies grijpen niet in en raden van bestuur grijpen niet in. Zelfs bij dodelijke incidenten wordt er voor gekozen handen boven het hoofd te houden. Onbegrijpelijk!
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), de club dus waar Kingma jaren de baas van was, wil nu dat er sneller ingegrepen wordt als de kwaliteit en veiligheid van de zorg in het geding zijn. "Vaak is allang duidelijk dat het niet deugt," vertelt IGZ-adviseur Armand Hoppener in Medisch Contact.
Geen onnodige risico's
Laat de inspectie alsjeblieft haar bakens verzetten. Ik pleit niet voor een laat maar waaien houden richting alternatieve genezers. Maar de heksenjacht die plaatsvindt, staat in geen verhouding tot het de andere kant opkijken bij de vele, vele ernstige fouten in de reguliere zorg. Ook de Vereniging tegen de Kwakzalverij zou zich veel meer moeten richten op de reguliere kwakzalvers die jaarlijks vele slachtoffers op hun geweten hebben.
Maar de echte ommekeer moet komen vanuit de zorg zelf. De mentaliteit moet veranderen. Het te grote eigen ego moet plaatsmaken voor echte betrokkenheid bij de patiënt. En wie niet voldoet, vliegt er uit. We nemen in dit land geen onnodige risico's met mensenlevens!
En als die ommekeer dan niet uit de zorg zelf komt, dan is het tijd dat de consument het niet langer pikt. Openheid en transparantie, het zou vanzelfsprekend moeten zijn maar het kan ook afgedwongen worden. De media kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Helaas komen echte veranderingen vaak pas tot stand nadat er publicitaire aandacht is geweest. Via gezondNU zullen we consumenten met raad en daad terzijde staan.
Als de transparantie een feit is en als alternatief net zo bejegend wordt als regulier, valt er misschien wel een belangrijke bestaansreden van gezondNU weg. Ik vrees dat gezondNU nog een lange, gezonde toekomst tegemoet gaat.
26 oktober 2009